Kabuki ve 47 Ronin

face_painting_kabukicastare060224r_agostinoarts

Kabuki. Dans, müzik ve sanat. Tarihi bir melodram. Geleneksel tiyatro gösterileri. Klasik edebiyatın temeli. Ağdalı bir dil, etkileyici bir müzik, çevik hareketler. Ve mis gibi Japonya.

                Bana sorsalardı ben Kabuki’yi böyle tanımlardım. Esasında tarihi olayların veya şehir efsanelerinin müzik ve dans eşliğinde anlatıldığı geleneksel Japon tiyatrosu diye bilinir. Noh sanatından bahsetmiştim bir önceki yazımda ve ilk bakışta bu iki sanat türü birbirlerine oldukça benzer gibi gelebilir. Fakat Kabuki daha avamdır, halkı yansıtır, toplumun hikâyelerini ve kahramanlarını aktarır. Ağır bir melodram, hızlı ve kıvrak hareketler vardır. Hüznü ve kederi, acıyı ve intikamı, onuru ve saygınlığı göklere çıkarır. Mutlu bir son ise genelde yoktur…

Eski bir Kabuki Sahnesi

Eski bir Kabuki Sahnesi

                Çalkantılı bir geçmişe sahip olan Kabuki’nin miladı 17. yy da Shinto tapınağında yaşayan Izumo Okuni adındaki genç bir rahibe ile başlar. Kendisini Shintoism’e adamış olan bu kadın ilahlarının ve tanrılarının emirlerini halka daha iyi aktarabilmek için değişik bir yönteme başvurur. Müzik ve hafif dans eşliğinde menkıbeler anlatarak insanları dini ritüellere çekmeye çalışır. Hesap edemediği nokta ise yaptığı gösterinin amacından çok kendisinin halk tarafından sevilip popüler hale getirilmesi olmuştur. Tapınak dışındaki kadınlar dini olmayan hikâyeler anlatarak dans etmeye başlarlar. Böylece Kabuki’nin temelleri atılmış olur. 10 – 20 yıl gibi kısa bir sürede bu tarz oyunlar tüm ülkeyi etkisi altına almaya başlar. İmparatora bile gösteriler düzenlenir. Fakat kadınların fazla teşhir edildiğini düşünen İmparator Kabuki oyunlarda bir daha kadınların gösteri almalarını yasaklar. Artık sadece erkekler danslar eşliğinde bir tiyatro gösterisi düzenleyebilir ve bu yasak günümüze kadar çiğnenmeden devam eder. Asırlar geçtikçe İmparatorlar Kabuki oyunlarına dönemin şartlarına göre yeni düzenlemeler ve yasaklar koyar. İnsanların müptelası oldukları bir oyun muhakkak kontrol altına alınmalıydı çünkü tüm gün oynanan oyunlar uyuşturucu gibi insanları sahneye kilitliyor ve gösterilerde anlatılan hikâyelerin ünü bir anda artıyor, tüm ülkeyi galeyana getirebiliyordu.

Kabuki oyuncusu

Kabuki oyuncusu

                Japonların vazgeçilmezi olan Kabuki oyunları ne kadar darbe alırsa alsın tüm ülkeye hitap etmeyi başarabilmiş, literatürdeki efsanelerin yegâne kaynağı olmuştur. Namı duyulmayan ama gerçek bir kahramanlığı anlatan olay bir anda dört bir yandaki insanların dillerinden düşürmedikleri, oğullarına ve kızlarına anlattıkları yiğitlik destanlarına dönüşüyordu. Kabuki aslında tarihsel olaylar eşliğinde anlatılan saygı duydukları, uğruna savaştıkları ve öldükleri milli değerlerin ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Günlerce izledikleri ve dinledikleri atalarının kendileri için vazgeçtiği hayatı ve yaptıkları fedakârlıkları yâd etmek onlar için bir onur meselesi. Elbette bu sanatı da farklı amaçlarda kullanan insanlar olmuş tarih boyunca ama hiç biri Kabuki’nin şöhretine gölge düşürememiş.

                Kabuki hakkında birkaç önemli ayrıntı verirsek eğer bu şüphesiz ki oyuncuların suratlarına yaptıkları ağır makyaj (kumaduri) olur. Tipik Kabuki suratı o kadar ayırt edicidir ki 1980’li yıllarda iki Japon Pediatris, kendi toplumlarında oldukça sık görülen bir konjenital anomaliye sahip çocukların suratlarını Kabuki oyuncularına benzetip yeni buldukları bu hastalığa Kabuki Make Up Syndrome adını vermişler. İlginç bir tabloya sahip bu hastalığı araştırın derim.

kabuki2

                Japonların edebi malzemelerinin kaynağıdır Kabuki tiyatrolarında anlatılan hikâyeler. Hatta modern hayatta kitaplarda ve okullarda anlatılan dersler olarak karşımıza çıkan bir de filmlerde, televizyon dizilerinde ve programlarında bahsedilen başyapıt niteliğinde eserler var. Benim favorim olan hikâye Chushingura namı diğer 47 Ronin. Tam 6 tane epik Japon filmi, televizyon dizisi ve sayısız programlarda günlerce konuşulan ve tartışılan bir hikâyedir 47 Ronin’in kaderi. Bu sene Aralık-Ocak gibi oldukça popüler olan Keanu Reeves adlı herkesin manyağı olduğu bir aktrisin başrolde olduğu Hollywood tarzı, büyü işi cadı işi, İngiliz vari melezlik, ayrı dünyaların insanıyız klişeleriyle sıksa da sonunda birkaç damla gözyaşı dökülebilen bir film yayınlandı. Ben epik epik Japon filmi izleyemem diyorsanız efsane hakkında bilginiz olması açısından mutlaka izleyin derim.

              20090809-Artelino Yoshitaki Utawgawa 3902a  Biraz bu hikâyeden bahsetmek istiyorum çünkü bence Kabuki’nin en çok anlatılan ve asırlardır en çok sevilen eseri hakkında biraz kafa yormak gerekiyor. Ronin kelimesi efendisiz kalmış Samurailar için kullanılır. Samurai felsefesinde efendiye, klanın lorduna veya derebeylere bağlılık çok önemlidir. Bağlı olmayan Samurai toplum tarafından dışlanır, saygı görmez çünkü artık amaçsız kalmıştır. Çoğu efendisinin ölümüyle intikam peşinde koşarak ölür veya intikam aldıktan sonra Seppuku yani Harakiri yaparak kendini öldürür. O yüzden Ronin demek intikam demektir. İntikam almaya cesareti ve yüreği olmayan Roninlere toplum kötü gözle bakar fakat intikam alanlardan da çekinir, içlerinde istemezler saygı duysalar bile. Böyle bir ikilemin orta yerindelerdir. Araf’ın karanlık sokaklarında kalmış, unutulmak istenen kahramanlardır onlar. Fakat 47 tane Ronin vardır ki tüm Japon halkı onlarla gurur duyar, onurunu ve saygınlığını koruyan bu Roninlerin acıklı hikâyesi beni çok etkileyen eserlerden birisidir.

                Tokugawa Shougunluğu döneminde yaşayanır bu olay. Asano derebeyliğinin başında Lord AsanoAsano Beyi vardır ve onun en güvendiği adamı, Samuraiların Sensei’yi olan Oishi Kuranosuke Yoshio adlı Samurai hikâyenin kahramanıdır. 1701 yılında Shougun, İmparatora saygısını sunmak için yeni yıl kutlamaları düzenler. Gösterilerde ev sahipliği yapması için Asano beyliğini seçer ve denetlemesi için de Kira Kozukenosuke Yoshinaka adlı bir subayı gönderir. Fakat Kira, Asano Beyinin deneyimsizliğini ağır eleştiriler ve hakaretler sarfederek onur kırıcı bir yolla herkesin içinde ifşa eder. Uzun müddet bu ağır sözlere maruz kalan Asano Beyi bir gece dayanamaz ve Kira’ya karşı saldırıda bulunur. Maalesef nerdeyse hiç yaralanmayan Kira, durumu Shougun’a bildirir ve durumdan zaten haberi olan, Kira’nın eziyetlerini bilen Shougun istemese de kanun gereği Asano Beyine misafirine kılıç çektiği için ölüm cezası verir. Kira’nın suçlu olduğunu bildiği için ise Asano Beyinin cezasını Seppuku şeklinde ödüllendirir.

Husus 1: Bir insanın kendini en çok acı veren yolla öldürmesi adeta bir onur ve haysiyet meselesidir. Husus 2: Kanunlara körü körüne saplanıp haklı ve haksız ayırımı yapmadan yargılama söz konusu, fakat gerekli durumlarda Seppuku verilerek haksız yere ölen onurlandırılıyor ve siyasi otorite sorumluluk almıyor.

İntikam günü

İntikam günü

Velhasıl, Asano Beyi sevinç ve mutluluk içinde kendi karnını deşiyor ve Seppuku’ya yardımcı olarak Oishi’yi seçtiği için karnını deşerken kafasını kesme görevini en sevdiği insan yapıyor.

Husus 3: Oishi’nin de efendisine aşırı bir sadakatle bağlandığını düşünürsek efendisinin kellesini kendi elleriyle alma görevi Samurai için büyük bir onur olsa da hayatta en çok sevdiğiniz insanın canını almış olmanın verdiği vicdan azabı bir ömür boyu intikam duygularını canlı tutan bir faktör. Husus 4: Asano Beyi tarafından ele alırsak celladınız önce kendi elleriniz sonra da en güvendiğiniz adam olunca otoriteye ne kadar kin ve nefret besleyebilirsiniz. Ya bu Caponların zeki oldukları ne belli, resmen cellat tasarrufu yapmışlar asırlar boyu.

                Efendilerinin ölümüyle yaklaşık 300 Samurai, Shougun tarafından intikam almaktan men edildi ve bir ömür sürgüne gönderildi. Ronin oldular. Fakat adet üzere efendilerinden ölümünden hemen sonra Samurailar Oishi ile görüşüp efendilerinin intikamını almalarını, Kira’yı öldürmeleri gerektiğini söylediler. Oishi ise şu anda savaşırlarsa Shougun ve Kira’nın adamlarına karşı bir saat bile direnemeyeceklerini böylece Kira’yı öldürmeden yenilirlerse asla efendilerinin onurunu koruyamayacaklarını ifade edip teslim olmayı önerdi. Oishi tüm adamlarını ülkenin dört bir yanına dağıttı. 1 yıl boyunca gözlerden uzak yaşadı. Eşinden boşandı, Geishalar ile yaşayıp kendisini sarhoş ayyaşın teki olarak gösterdi. Çünkü bu yerlerde çenesi düşük bir sürü Kira’nın adamı olacağı için bilgi toplayıp intikam planı yapmak hem daha kolay oluyordu hem de toplumdaki Ronin intikam alır düşüncesini yavaş yavaş siliyordu. Biliyordu ki eğer intikam için çalıştığı duyulursa asla Kira’ya yaklaşamazdı.

Husus 5: Japon tarihçiler burada Oishi’yi fazlasıyla eleştiriyorlar. Onurlu bir Samurai efendisi öldükten hemen sonra hiç beklemeden ve sonucu ne olursa olsun intikamını almalı, bu yolda ölmeli düşüncesini savunuyorlar çünkü bu plan herhangi bir sebepten dolayı işe yaramazsa ayyaş onursuz bir Samurai olarak kalacak, Asano Bey’inin onuru hiçbir zaman geri kazanılmayacaktı.

47 Ronin hikayesinden bir resim

47 Ronin hikayesinden bir resim

                1 yıl süren hazırlıklardan sonra Oishi ülkenin dört bir yanındaki Roninlerini topluyor ve gizli bir anlaşmayla 47 Ronin efendilerinin intikamını alacaklarına ve tüm Japonyaya ne kadar onurlu olduklarını göstereceklerine dair yemin ediyorlar. Tabi geçen bu sürede Kira’nın, Oishi hakkında duyduğu ayyaş ifadelerinden sonra intikam için geleceğine dair şüpheleri azalıyor. Adamlarını ve korumalarını da bu ölçüde azaltıyor ve onun için hayat normal seyrine dönüyor. Zaten tüm bunları fırsat bilip Oishi bir avuç adamla Kira’nın kalesini basıyor ve kimi kaynaklara göre hiç, kimisine göre 1 adamını kaybederek Kira’nın kellesini alıyor, Asano derebeyliğindeki Asano Beyinin mezarının başına Kira’nın kellesini dikiyor. İntikam alınmış ve 1 yıl süren uğraşları amacına ulaşmıştır.

                Eğer bu olay bizde yaşansaydı tahminen bir önceki paragrafta sonlanırdı her şey. Lakin Caponlar gene ters köşe yapıyorlar. Oishi intikamını alır almaz Shougun’a bir mektup yazıp tüm durumdan haberdar ediyor. Beyliğe intikal eden Shougun, yasaları çiğnediği için 47 Ronini ölüm cezasına çarptırıyor fakat kahramanlıkları ve onurları kendisini çok etkilediği için Seppuku ile ödüllendiriyor. Kimi söylentilere göre Roninlerin en genci Oishi’nin oğlunu bağışlıyor, kimisine göre başka bir genç, sonuçta 46 Ronin Seppuku ile kendi ölümlerini kendi elleriyle yazıyorlar.

Husus 6: İntikamı aldıktan sonra kaçıp sürgün hayatına devam edebilirdi Roninler fakat kanunlara bağlılıklarından veya kazandıkları onuru tüm insanlar bilsin diye veya sadece ve sadece onurlu bir şekilde yaşamaya inandıkları için Shougun’a haber gönderip kendi ölümlerini hevesle beklemeleri çok tuhaf. Husus 7: En onurlu kahramanlığın bedeli en onurlu ölüm. Seppuku.

Şu anki haliyle mezarlar

Şu anki haliyle mezarlar

Ölümlerinden sonra Roninler efendilerinin mezarının yanına gömülüyorlar ve her yıl Aralık ayında insanlar asırlar önce yaşamış kahramanlara saygılarını sunmak için akın akın 46 Roninin mezarına gidiyorlar. Şu an bile bu kadar popüler olan, sevilen, gurur duyulan, filmlere konu olan bu hikâyenin başarısı şüphesiz ki Kabuki oyunlarındaki şöhreti yüzünden. Kaç yüzyıl geçti üzerinden fakat Kabuki oyunlarında intikam, onur, sadakat ve vefa kavramlarından en çok bahsedilen eser değişmedi.

NOT: Nacizane 47 Ronin mevzusuna büyük bir hayranlık falan duymuyorum. Açıkçası Seppuku konusunu bence çok vahşice. Belki de bu yüzden çok etkilenmiş bile olabilirim çünkü bana çok ters gelen bir gelenek insanların onurlandırıldığı bir mesele halinde olduğundan anlamaya ve anlamdırmaya çalışıyorum. Seppuku’yu değil, insanların onurları için yapabilecekleri şeylerin sınırını.

One response to “Kabuki ve 47 Ronin

  1. Merhaba ben içinde kabuki konusu gecen bir film ariyorum. Cok eskiden izlemistim suan adini bulamiyorum. Filmden hatirladiklarim kucuk erkek cocuklari kati bir kabuki opera okulunda egitim goruyor. Iclerinden ikisi birbirine yakin. Hatta biri diğerine asik. Buyuduklerinde cok unlu iki aktor oluyorlar. Fakat diğeri baska bir kadinla evleniyor. Onu kiskanan aktor bir oyunun sonunda kendini sahnede olduruyor. Filmde kabuki makyaj sahneleri de vardi.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s