Noh Sanatından Bir Nağme

Noh gösterinde kullanılan maskeler

Noh gösterinde kullanılan maskeler

Geleneksel Japon performans sanatlarından en çok bilinenleri NOH, KABUKİ ve BUNRAKU’dur. Avrupalı edebiyatçıların hatta Amerikalı yazarlarında üzerinde çalışmalar yaptığı uluslararası üne sahip olan Noh gösteri sanatı hakkında öncelikle birkaç sevimsiz ve sıkıcı kelam etmek istiyorum.

Noh, Japonca bir kelime olup yetenek anlamına gelmektedir ve 14. yy’a kadar giden geçmişiyle, dönemin tarihi olaylarını ve klasik edebiyat eserlerini anlatan müzikal drama türündeki bir tiyatral oyundur. Gösterilerin esas özellikleri şarkılar (utai) ve danslar (mai) eşliğinde oynanması ve ana karakterin maske takmasıdır.

Noh sahnesi

Noh sahnesi

Noh gösterileri Shinto tapınaklarındaki geleneksel Kagura (Shinto müziği) sanatının icraa edildiği yerlere mimari yönden benzeyen sahnelerde tüm gün boyunca oynanır. Bilinen en eski Noh sahnesi Miyajima şehrinde bulunun bir Shinto tapınağındadır.

Klasik sahne düzeni

Klasik sahne düzeni

Noh sanatında 4 farklı oyuncu vardır.

SHİ-TE : ana karakter, maskeyi takan yegane kişi. Sahnenin merkezinde bulunur ve ihtişamlı gözükmesi için en az 5 katlı kimono giyer.

TSURE : yardımcı karakter, Shi-te’nin sağında, sahnenin solunda bulunur.

Waki : diğer karakter, Shi-te’nin solunda, sahnenin sağında bulunur.

Hayashi : en az 4 farklı enstrümanın çalındığı koro, sahnenin arkasında dururlar.

Shi-te

Shi-te

Her Noh gösterisi 5 farklı tema çerçevesinden biri gibi olmak zorundadır.

Kami mono : Shi-te önce insan rolündedir fakat ikinci perdede tanrı rolüne girer ve Shinto tapınaklarının mistik hikayelerini veya kutsal ruhları anlatır.

Shuro mono : İlk perdede Shi-te bir hayalet olarak görülür ve ikinci perdede savaş sembolleri içerisindeki savaşçı olarak gelir. Oyun savaşçının ölümüyle sonlanır.

Katsuro mono : Shi-te güzel kadın rolündedir ve tüm Noh gösterisi şarkılar eşliğinde kadınsı dans figürleriyle devam eder.

Diğer tipler : 100 farklı tipte girilen rollerdir. Hayalet, ruh, çocuk, yaşlı…

Oni mono : Shi-te canavar, yaratık, iblis, şeytan veya cin rolündedir.

Gösteri sırasındaki Shi-te

Gösteri sırasındaki Shi-te

Adet üzere, Noh oyuncuları ve müzisyenleri mevcut performanstan birkaç gün önce sadece bir kere beraber prova yaparlar. Gösterinin kıdemli sanatçıları tarafından kontrol edilen her bir oyuncu yapacakları temel hareketleri, şarkıları ve dansları birbirlerinden ayrı olarak çalışırlar. Oyun sırasında oluşan uyum ve verilen havayı yakalamak için tek bir şansları vardır. Japon dilinde buna Sen no Rikyu yani Tek Şans, Tek Buluşma denir.

İblis Maskeleri

İblis Maskeleri

Noh gösterisinin ayırt edici özelliği olan maskeler 60 çeşitten fazladır ve esas olarak bu maskeyi sadece Shi-te takar. Fakat oyuncular genelde erkek olduğu için kadın karaktere ihtiyaç duyulduğunda Tsure de kadın maskesi takabilir. Shi-te’nin taktığı maskeler kadın veya insan olmayan karakterleri tanrı, iblis veya hayvansal figürleri temsil eder. Ayrıca her bir maske Selvi ağacından elde edilen ahşapların üzerine el işlemeleri yapılarak süslenir.

Kanami ve oğlu Zeomi Mokiyo 14. yy’da Muramachi Shougunluğu döneminden günümüze kadar değişmeden gelen Noh sanatına genel hatlarını vermişlerdir. Zeomi Mokiyo o yüzyılda geçen olayları anlatan ve halen gösterilen birçok Noh senaryosu yazmıştır. Takasaya ve Izutsu bunlardan en ünlüleridir. Fakat en sevilen ve beğenilen Noh eseri Aio Hanım’ın hikâyesidir. 11. yy’da yaşayan bu hanımın anlatıldığı eser Japonların gözdesidir.

Modern bir Noh Sahnesi

Modern bir Noh Sahnesi

Tüm bu sıkıcı bilgilerden sonra asırlardır insanları sahneye kilitleyen Noh gösterilerinin ruhudur bence önemli olan. İzleyenler bilir ki Noh gösterisi hem yaptığı edebiyatla hem de cezbedici müzikleriyle insanı farklı dünyalara, uzak iklimlere götürür. Hareketlerin yavaş fakat huzurlu ve dingin tarzı etkileyici melodilerle birleştiğinde derinlerdeki acılar ve hüzünler gün yüzüne çıkar, seyircilerin gönülleri duyguların istilasına uğrar. Müptelası olur bir kere izleyen. Tekrar yaşamak ister, tekrar hissetmek o duyguları ve tekrar gitmek hayallerinin topraklarına, tekrar, tekrar…

Sevgi konuşulur ve anlatılır. Yitirilen oğullar, veda edilen âşıklar, kopup giden Samuraiların ardında bıraktığı genç kızların sevgisi gönülleri dağlar. Savaşlar kalpleri yaralayan en kederli anılardır oysaki Japonya’da. Kayıp gitmiş, zamana yenik düşmüş ama kahramanlıkları hiç unutulmamış Samuraiların gurur verici fakat yitik hikâyelerinden bahsedilir. Toplumun yalnız savaşçıları, korkusuz şövalyeleri ve acımasız komutanlarıdır Samurailar. Genç kızların kulağına sevdayı fısıldarken annelerin gönüllerini rahatlatırlar. Genç oğlanların hayran olduğu savaşçılarla babalar gurur duyar.

Noh meclislerinde inanç vardır, tanrılar, ruhlar uğrar ara sıra, birkaç menkıbe aktarır seyircilere. Kimi zaman Dervishleri ağırlar bu kapı, Budist ve Shinto rahipler gelir de geçer. Mütevazı hayatlarının gizli sırlarını paylaşırlar. Dervishlik yolunun düsturunu öğretirler çaresizce. Şehir efsaneleri haline gelen, şatafatlı anlatımlarla süslenen bu yolda yürümek isteyen pek bulunmaz.

Bir gün gittiğinde ise ne sevgi, ne keder ne de hayranlıkla karşılaşırsın Noh sahnesinde. Yeni bir duygu dayanır kapıya. Korkudur toplumları medeniyet kurmaya zorlayan, birlikte yaşatan. İblisler talan ederken sahneyi, zihinlerde cinler cirit atar. Günün sonunda eve dönerken ise çıkarılan dersler tartışılır. Kim bilir belki de zamanın imparatorları yasaklar koymak için korku salan Noh gösterisiyle insanları disipline sokmuştur çok kere. Buram buram kültür kokar Noh sanatı, toplumu bir elinden diğer eline top misali atar da durur. Çok şey getirir, çok şey de götürür.

Bir gün bu kültür yolculuğuna çıkmak nasip olur umarım herkese.

Selametle

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s